تاریخچۀ استخاره

موضوع :    استخاره
مخاطب :    عمومی
مناسبت :    عمومی
نوع مطلب :    توضیح
عنوان :    تاریخچۀ استخاره
متن:   

تعیین تکلیف در موارد حیرت و آگاهی از آینده و گذشته همواره از نگرانی‌های بشر بوده است.[۱] اقوام و ملل گوناگون برای آگاهی از آینده و تعیین نیک و بد کارها از ابزارهای گوناگون چون نگریستن در اجرام آسمانی و دقت در حرکت آنها، پرواز پرندگان، شعله‌آتش و‌… استفاده می‌کردند.[۲]

یکی از کارهای رایج در میان عرب جاهلی استقسام به ازلام و به سه منظور بود:

  1. تعیین برندگان و بازندگان، با اجرای عملیاتی مشتمل بر برد و باخت در تقسیم گوشت.
  2. یافتن راه حل مشکل.
  3. استخاره و تعیین نیک و بد کارها؛ آنان برای آگاهی از اراده خدایان خود (بت‌ها) در امور گوناگون زندگی و دانستن نیک و بد کارها و آگاهی از آینده و گذشته چون ازدواج، سفر، تجارت، جنگ و صلح، شروع به‌کار، بهبودی بیمار، بازگشت مسافر و پیدا شدن گمشده و‌… از ازلام استفاده می‌کردند.[۳] تیرهایی که به این منظور به‌کار گرفته می‌شد سه عدد بود و بر روی آنها عباراتی مانند «افعل، لاتفعل و غَفْل (پوچ)» یا «اَمَرَنی ربّی، نَهانی ربّی و غَفْل» نوشته شده بود.[۴] استقسام در این موارد بدین گونه بود که متصدی یا خود شخص سه تیر را در ظرفی مخصوص قرار می‌داد و رو برمی‌گرداند و آنها را به هم می‌زد. سپس یکی از تیرها را بیرون می‌آورد. اگر امر یا نهی بیرون می‌آمد بدان عمل می‌کردند و اگر تیر پوچ بیرون می‌آمد آن را به ظرف بازگردانده کار را ادامه می‌دادند تا وضع روشن شود.[۵]آنان از این عمل به استخاره تعبیر می‌کردند.[۶]

اسلام با توجه به نیاز انسان به سببی که با آن در دو راهی‌های حیرت و سرگردانی، تردید خود را بزداید، جنبه‌های خرافی و شرک آلود این سنّت جاهلی را حذف کرده و به استخاره با صبغه‌ای الهی در مواردی خاصّ مشروعیت داده است. ازاین‌رو پیامبر(صلی الله علیه وآله) به مسلمانان استخاره یاد‌ می‌داد.[۷]

از برخی‌ روایات‌ چنین‌ برمی‌آید که‌ در دورۀ پیش‌ از اسلام، نوعی‌ «استخاره‌ از الله» در میان‌ عرب‌ معمول‌ بوده‌ است‌.[۸] ولی‌ دربارۀ چگونگی‌ آن‌ شرحی‌ داده‌ نشده‌ است‌. از نخستین‌ نمونه‌های‌ عمل‌ به‌ استخاره‌ در دورۀ اسلامی‌ روایتی‌ از حضرت علی(ع) است‌، مبنی‌ بر اینکه‌ چون‌ پیامبر(ص) وی‌ را به‌ یمن‌ فرستاد، او را بر به‌کارگیری‌ استخاره‌، آنگاه‌ که‌ تصمیم‌گیری‌ دشوار گردد، ترغیب‌ کرد.[۹] همچنین‌ به‌ هنگام‌ رحلت‌ حضرت رسول(ص) و بروز اختلاف‌ نظر میان‌ صحابه‌ در کیفیت‌ دفن‌ آن‌ حضرت‌، به‌دنبال‌ دو کس‌ فرستادند که‌ یکی‌ به‌ شیوۀ مکیان‌ زمین‌ را می‌شکافت‌ و یکی‌ به‌روش‌ مدنیان‌ لحد می‌ساخت‌؛ آنگاه‌ عبارت‌ «اللهم‌ خِرْ لِرَسولِک» را بر زبان‌ آوردند و امر را بر آن‌ نهادند که‌ هر یک‌ زود‌تر رسد، روش‌ او را به‌کار بندند.[۱۰]

استخاره‌ و طلب‌ کردن‌ بهترین‌ از خداوند نزد مذاهب‌ گوناگون‌ اسلامی‌ امری‌ پسندیده‌ شمرده‌ شده‌ و در این‌‌باره‌ احادیثی‌ از پیامبر(ص) و ائمه اطهار(ع) نقل‌ شده‌ است‌[۱۱]

منابع :

  1.  تاریخ‌ الحضارات، ج‌۱، ص‌۱۶۹-۱۷۰؛ تاریخ تمدن، ج‌۳، ص‌۷۳-۷۴.
  2.  تاریخ تمدن، ج۳، ص۷۳؛ تاریخ الحضارات، ج۱، ص۱۶۹-۱۷۰.
  3. اخبار مکه، ج۱، ص۱۱۷-۱۱۸، جامع البیان، مج۴، ج۶، ص۱۰۱-۱۰۴؛ الاصنام، ص۲۸؛ بلوغ الارب، ج۳، ص۶۲-۶۳، ۶۶
  4.  جامع البیان، مج۴، ج۶، ص۱۰۱؛ بلوغ الارب، ج۳، ص۶۶-۶۷
  5.  المیسر و القداح، ص۳۳؛ جامع البیان، مج۴، ج۶، ص۱۰۱-۱۰۳؛ احکام القرآن، جصاص، ج۲، ص۴۴۰
  6. المحبر، محمد بن حبیب، ص۱۹۶
  7.  صحیح بخاری، ج۲، ص۶۴؛ ج۷، ص۲۰۸؛ سنن ابن ماجه، ج۱، ص۴۴۰؛ سنن نسائی، ج۶، ص۸۰
  8.  ابن‌ سعد،الطبقات الکبیر، ج۸، ص۱۷۱؛ ابوالفرج‌، ج۱۹، ص۹۲
  9. طوسی‌، امالی‌، ج۱، ص۱۳۵
  10. ابن‌ سعد، الطبقات الکبیر، ج۲، ص۷۴-۷۵؛ابن‌ ماجه‌، سنن، ج۱ ص۴۹۶؛ و مجلسی‌، بحار الانوار، ج۲۲، ص۵۱۸، ۵۲۹
  11. احمد بن‌ حنبل‌، ج۱ ص۱۶۸؛ برقی‌،المحاسن، ص۵۹۸-۵۹۹



برداشت :  
منبع :    اینترنت    -->    سایت ویکی شیعه
نمایه:    استخاره در اسلام   |   استخاره در زمان جاهلیت   |   تاریخچۀ استخاره

برداشتتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *