ادب سفر

موضوع :    عمومی
مخاطب :    عمومی
مناسبت :    عمومی
نوع مطلب :    روایت
عنوان :    ادب سفر
متن:   
الإمام الصادق علیه السلام :قالَ لُقمانُ لاِبنِهِ : إذا سافَرتَ مَعَ قَومٍ فَأَکثِرِ استِشارَتَکَ إیّاهُم فی أمرِکَ واُمورِهِم ، وأکثِرِ التَّبَسُّمَ فی وُجوهِهِم ، وکُن کَریماً عَلى زادِکَ .
وإذا دَعَوکَ فَأَجِبهُم ، وإذَا استَعانوا بِکَ فَأَعِنهُم ، وَاغلِبهُم بِثَلاثٍ: بِطولِ الصَّمتِ ، وکَثرَهِ الصَّلاهِ ، وسَخاءِ النَّفسِ بِما مَعَکَ مِن دابَّهٍ أو مالٍ أو زادٍ .
وإذَا استَشهَدوکَ عَلَى الحَقِّ فَاشهَد لَهُم ، وَاجهَد رَأیَکَ لَهُم إذَا استَشاروکَ ثُمَّ لا تَعزِم حَتّى تَثَبَّتَ وتَنظُرَ ، ولا تُجِب فی مَشوَرَهٍ حَتّى تَقومَ فیها وتَقعُدَ وتَنامَ وتَأکُلَ وتُصَلِّیَ وأنتَ مُستَعمِلٌ فِکرَکَ وحِکمَتَکَ فی مَشوَرَتِهِ ، فَإِنَّ مَن لَم یُمحِضِ النَّصیحَهَ لِمَنِ استَشارَهُ سَلَبَهُ اللّه‏ُ تَبارَکَ وتَعالى رَأیَهُ ، ونَزَعَ عَنهُ الأَمانَهَ .
وإذا رَأَیتَ أصحابَکَ یَمشونَ فَامشِ مَعَهُم ، وإذا رَأَیتَهُم یَعمَلونَ فَاعمَل مَعَهُم ، وإذا تَصَدَّقوا وأعطَوا قَرضاً فَأَعطِ مَعَهُم ، وَاسمَع لِمَن هُوَ أکبَرُ مِنکَ سِنّا ، وإذا أمَروک بِأَمرٍ وسَأَلوکَ فَقُل : نَعَم ولا تَقُل : لا ، فَإِنَّ لا عِیٌّ ولُؤمٌ .
وإذا تَحَیَّرتُم فی طَریقِکُم فَانزِلوا ، وإذا شَکَکتُم فِی القَصدِ فَقِفوا ، وتَآمَروا ، وإذا رَأَیتُم شَخصاً واحِداً فَلا تَسأَلوهُ عَن طَریقِکُم ولا تَستَرشِدوهُ ، فَإِنَّ الشَّخصَ الواحِدَ فِی الفَلاهِ مُریبٌ ، لَعَلَّهُ أن یَکونَ عَیناً لِلُّصوصِ ، أو یَکونَ هُوَ الشَّیطانَ الَّذی حَیَّرَکُم ، وَاحذَرُوا الشَّخصَینِ أیضاً إلاّ أن تَرَوا ما لا أرى ؛ فَإِنَّ

العاقِلَ إذا أبصَرَ بِعَینِهِ شَیئاً عَرَفَ الحَقَّ مِنهُ ، وَالشّاهِدَ یَرى ما لا یَرَى الغائِبُ .
یا بُنَیَّ ، وإذا جاءَ وَقتُ صَلاهٍ فَلا تُؤَخِّرها لِشَیءٍ ، وصَلِّها وَاستَرِح مِنها ؛ فَإِنَّها دَینٌ . وصَلِّ فی جَماعَهٍ ولَو عَلى رَأسِ زُجٍّ . ولا تَنامَنَّ عَلى دابَّتِکَ ؛ فَإِنَّ ذلِکَ سَریعٌ فی دَبرِها ، ولَیسَ ذلِکَ مِن فِعلِ الحُکَماءِ إلاّ أن تَکونَ فی مَحمِلٍ یُمکِنُکَ التَّمَدُّدُ لاِستِرخاءِ المَفاصِلِ ، وإذا قَرُبتَ مِنَ المَنزِلِ فَانزِل عَن دابَّتِکَ ، وَابدَأ بِعَلَفِها قَبلَ نَفسِکَ ، وإذا أرَدتَ النُّزولَ فَعَلَیکَ مِن بِقاعِ الأَرضِ بِأَحسَنِها لَوناً ، وألیَنِها تُربَهً ، وأکثَرِها عُشباً .
وإذا نَزَلتَ فَصَلِّ رَکعَتَینِ قَبلَ أن تَجلِسَ ، وإذا أرَدتَ قَضاءَ حاجَهٍ فَأَبعِدِ المَذهَبَ فِی الأَرضِ ، وإذَا ارتَحَلتَ فَصَلِّ رَکعَتَینِ ، ووَدِّعِ الأَرضَ الَّتی حَلَلتَ بِها ، وسَلِّم عَلَیها وعَلى أهلِها ؛ فَإِنَّ لِکُلِّ بُقعَهٍ أهلاً مِنَ المَلائِکَهِ .
وإنِ استَطَعتَ أن لا تَأکُلَ طَعاماً حَتّى تَبدَأَ فَتَتَصَدَّقَ مِنهُ فَافعَل ، وعَلَیکَ بِقِراءَهِ کِتابِ اللّه‏ِ عَزَّ وجَلَّ ما دُمتَ راکِباً ، وعَلَیکَ بِالتَّسبیحِ ما دُمتَ عامِلاً ، وعَلَیکَ بِالدُّعاءِ ما دُمتَ خالیاً .
وإیّاکَ وَالسَّیرَ مِن أوَّلِ اللَّیلِ ، وعَلَیکَ بِالتَّعریسِ وَالدُّلجَهِ مِن لَدُن نِصفِ اللَّیلِ إلى آخِرِهِ ، وإیّاکَ ورَفعَ الصَّوتِ فی مَسیرِکَ .
امام صادق علیه السلام
ـ در بین سفارش لقمان علیه السلام به پسرش ـهر گاه با گروهى مسافرت کردى ، با آنان در کارهاى مربوط به خود و آنها، بسیار مشورت کن و به رویشان بسیار لبخند بزن و نسبت به زاد و توشه‏ات، کریم و بخشنده باش. هر گاه دعوتت کردند، بپذیر و هر گاه از تو یارى خواستند، کمکشان کن و با سه چیز، بر آنان فائق باش: سکوت طولانى، نماز گزاردنِ بسیار و سخاوتمندى نسبت به آنچه از حیوان و مال و توشه دارى.

هر گاه تو را به گواهى طلبیدند، برایشان گواهى بده. هر گاه با تو مشورت کردند ، درباره رأى خود، کوشش کن؛ اما تصمیم قطعى نگیر، تا این که [اندیشه‏ات] تثبیت شود و تأمّل کرده باشى . پاسخ هیچ مشورتى را نده ، مگر آن که درباره آن ـ در حالى که قیام و قعود مى‏کنى و مى‏خوابى و مى‏خورى و نماز مى‏خوانى ـ فکر کنى و حکمتت را به کار گیرى؛ زیرا هر کس براى مشورتْ خواه، خالصانه خیرخواهى نکند ، خداوند ـ تبارک و تعالى ـ نظرش را از او سلب مى‏کند و امانت [ ـِ اهلیت مشورت ]را باز مى‏گیرد. و هر گاه دیدى که یارانت مى‏روند ، تو هم با آنان برو، و هر گاه دیدى کار مى‏کنند ، تو هم با آنان کار کن. هر گاه صدقه دادند و قرضى عطا کردند، تو هم بده و حرف بزرگ‏تر را گوش بده. و هر گاه به تو امر کردند و از تو چیزى خواستند، در جوابشان آرى «بگو» و «نه» نگو؛ زیرا «نه» گفتن، درماندگى و پستى است .

هر گاه در راهتان سرگردان شدید، پیاده شوید و هر گاه در مقصدتان تردید پیدا کردید ، درنگ و مشورت کنید و اگر شخص تنهایى را دیدید ، درباره راهتان از او نپرسید و از او راه‏نمایى نخواهید؛ زیرا شخص تنها در بیابان، مشکوک است؛ شاید دیده‏بان و جاسوس دزدان باشد ، یا شاید او همان شیطانى باشد که شما را متحیّر ساخته است. و اگر

دو شخص بودند ، باز هم احتیاط و حذر کنید ، مگر چیزى را تشخیص دهید که من الآن تشخیص نمى‏دهم ؛ زیرا عاقل، وقتى به چیزى با دیده بصیرت بنگرد ، حق را در آن مى‏یابد و شخص شاهد و حاضر، چیزى را مى‏بیند که غایب نمى‏بیند.

اى پسرم! هر گاه وقت نماز رسید ، آن را به خاطر چیز دیگرى به تأخیر نینداز و آن را بخوان و خود را از آن راحت کن؛ زیرا نماز، بدهى [به خداوند ]است. نماز را به جماعت بخوان ؛ هرچند بر نوک پیکان باشد. بر روى حیوانت نخواب؛ زیرا این کار ، پشت حیوان را زود زخم مى‏کند و این ، کار حکیمان نیست؛ مگر محملى داشته باشد که بتوانى در آن دراز بکشى و مفاصلت را راحت سازى. هر گاه به منزل نزدیک شدى ، از حیوانت پیاده شو و قبل از [پرداختن به] خود ، علف آن را بده .

هر گاه خواستى در جایى نزول کنى ، بهترین جاى زمین را بر گزین که خوش منظره، خاکش نرم و علفزار باشد. هر گاه پیاده شدى ، قبل از نشستن ، دو رکعت نماز بخوان. هر گاه خواستى قضاى حاجت کنى ، قدرى در زمین راه برو که دور[از دیگران] باشى. هر گاه خواستى کوچ کنى ، دو رکعت نماز بخوان و با زمینى که در آن بودى، وداع کن و بر آن زمین و اهل آن، سلام کن؛ زیرا هر جایى از زمین، ساکنانى از فرشتگان دارد .

اگر توانستى از طعامى نخورى تا این که ابتدا از آن صدقه بدهى ، این کار را انجام بده. و بر توباد که تا سواره‏اى ، کتاب خداوند عز و جل را قرائت کنى، و بر توباد که تا مشغول کارى هستى ، تسبیح بگویى، و بر توباد که تا بیکارى ، دعا کنى. از سفر کردن در اوّل شب، بپرهیز و در آخر شب، رحل اقامت بیفکن و از نیمه شب به بعد تا آخر آن، سفر کن و در هنگام حرکت، از بلند کردن صدا بپرهیز.

منبع روایت :
الکافی : ج ۸ ص ۳۴۸ ح ۵۴۷ ، کتاب من لا یحضره الفقیه : ج ۲ ص ۲۹۸ ح ۲۵۰۵ ، بحار الأنوار : ج ۱۳ ص ۴۲۲ ح ۱۸ .
نه گفتن به درخواست کسى ، نشانه ناتوانى است ؛ زیرا اهل فضیلت ، اگر کارى از آنها بر آید ، انجام مى‏دهند ، و اگر نیاید ، مى‏گویند: «ان شاء اللّه‏، انجام مى‏شود ».


برداشت :  
امام صادق علیه السلام
ـ در بین سفارش لقمان علیه السلام به پسرش ـهر گاه با گروهى مسافرت کردى ، با آنان در کارهاى مربوط به خود و آنها، بسیار مشورت کن و به رویشان بسیار لبخند بزن و نسبت به زاد و توشه‏ات، کریم و بخشنده باش. هر گاه دعوتت کردند، بپذیر و هر گاه از تو یارى خواستند، کمکشان کن و با سه چیز، بر آنان فائق باش: سکوت طولانى، نماز گزاردنِ بسیار و سخاوتمندى نسبت به آنچه از حیوان و مال و توشه دارى.

هر گاه تو را به گواهى طلبیدند، برایشان گواهى بده. هر گاه با تو مشورت کردند ، درباره رأى خود، کوشش کن؛ اما تصمیم قطعى نگیر، تا این که [اندیشه‏ات] تثبیت شود و تأمّل کرده باشى . پاسخ هیچ مشورتى را نده ، مگر آن که درباره آن ـ در حالى که قیام و قعود مى‏کنى و مى‏خوابى و مى‏خورى و نماز مى‏خوانى ـ فکر کنى و حکمتت را به کار گیرى؛ زیرا هر کس براى مشورتْ خواه، خالصانه خیرخواهى نکند ، خداوند ـ تبارک و تعالى ـ نظرش را از او سلب مى‏کند و امانت [ ـِ اهلیت مشورت ]را باز مى‏گیرد. و هر گاه دیدى که یارانت مى‏روند ، تو هم با آنان برو، و هر گاه دیدى کار مى‏کنند ، تو هم با آنان کار کن. هر گاه صدقه دادند و قرضى عطا کردند، تو هم بده و حرف بزرگ‏تر را گوش بده. و هر گاه به تو امر کردند و از تو چیزى خواستند، در جوابشان آرى «بگو» و «نه» نگو؛ زیرا «نه» گفتن، درماندگى و پستى است .

هر گاه در راهتان سرگردان شدید، پیاده شوید و هر گاه در مقصدتان تردید پیدا کردید ، درنگ و مشورت کنید و اگر شخص تنهایى را دیدید ، درباره راهتان از او نپرسید و از او راه‏نمایى نخواهید؛ زیرا شخص تنها در بیابان، مشکوک است؛ شاید دیده‏بان و جاسوس دزدان باشد ، یا شاید او همان شیطانى باشد که شما را متحیّر ساخته است. و اگر

دو شخص بودند ، باز هم احتیاط و حذر کنید ، مگر چیزى را تشخیص دهید که من الآن تشخیص نمى‏دهم ؛ زیرا عاقل، وقتى به چیزى با دیده بصیرت بنگرد ، حق را در آن مى‏یابد و شخص شاهد و حاضر، چیزى را مى‏بیند که غایب نمى‏بیند.

اى پسرم! هر گاه وقت نماز رسید ، آن را به خاطر چیز دیگرى به تأخیر نینداز و آن را بخوان و خود را از آن راحت کن؛ زیرا نماز، بدهى [به خداوند ]است. نماز را به جماعت بخوان ؛ هرچند بر نوک پیکان باشد. بر روى حیوانت نخواب؛ زیرا این کار ، پشت حیوان را زود زخم مى‏کند و این ، کار حکیمان نیست؛ مگر محملى داشته باشد که بتوانى در آن دراز بکشى و مفاصلت را راحت سازى. هر گاه به منزل نزدیک شدى ، از حیوانت پیاده شو و قبل از [پرداختن به] خود ، علف آن را بده .

هر گاه خواستى در جایى نزول کنى ، بهترین جاى زمین را بر گزین که خوش منظره، خاکش نرم و علفزار باشد. هر گاه پیاده شدى ، قبل از نشستن ، دو رکعت نماز بخوان. هر گاه خواستى قضاى حاجت کنى ، قدرى در زمین راه برو که دور[از دیگران] باشى. هر گاه خواستى کوچ کنى ، دو رکعت نماز بخوان و با زمینى که در آن بودى، وداع کن و بر آن زمین و اهل آن، سلام کن؛ زیرا هر جایى از زمین، ساکنانى از فرشتگان دارد .

اگر توانستى از طعامى نخورى تا این که ابتدا از آن صدقه بدهى ، این کار را انجام بده. و بر توباد که تا سواره‏اى ، کتاب خداوند عز و جل را قرائت کنى، و بر توباد که تا مشغول کارى هستى ، تسبیح بگویى، و بر توباد که تا بیکارى ، دعا کنى. از سفر کردن در اوّل شب، بپرهیز و در آخر شب، رحل اقامت بیفکن و از نیمه شب به بعد تا آخر آن، سفر کن و در هنگام حرکت، از بلند کردن صدا بپرهیز.

منبع :    اینترنت    -->    خزائن / منبع : www.HadithCity.com پایگاه شهر حدیث
نمایه:    حکمت نامه ی لقمان   |   کتابخانه

برداشتتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *